Պատմություն

1618-ից մինչև այսօր

1618 թվականին Վիրջինիա հասած առաջին հայից մինչև 2025 թվականի Ռազմավարական գործընկերության խարտիան՝ ԱՄՆ–Հայաստան կապերը ձևավորած իրադարձությունները տարեթվերով։

Կապի չորս դարեր

ԱՄՆ–Հայաստան կապերի ժամանակագրություն

Ամերիկյան հողի վրա հայի առաջին քայլերից մինչև 2025 թ. Ռազմավարական գործընկերության խարտիա՝ ԱՄՆ–Հայաստան հարաբերություններն աճել ու ամրապնդվել են ներգաղթի ալիքների, մարդասիրական արձագանքի, դիվանագիտական ճանաչման և ընդհանուր ժողովրդավարական արժեքների շնորհիվ։

1618
Մարտին Հայը ժամանում է Ջեյմսթաուն

Հյուսիսային Ամերիկայում գրանցված առաջին հայը՝ իրանահայ ծխախոտագործ, բնակություն հաստատեց Վիրջինիայի Ջեյմսթաունում։ 1653–1654 թթ. Կոստանդնուպոլսից երկու հայ հրավիրվեցին գաղութ՝ շերամապահությամբ զբաղվելու, Նոր աշխարհ բերելով գյուղատնտեսական վաղ փորձառություն։ Աղբյուր

1835
Քրիստոֆեր Օսկանյան՝ Ամերիկայի առաջին հայ մտավորականը

Խաչատուր Օսկանյանը Ամերիկա եկավ բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով՝ նախապես սովորելով Կոստանդնուպոլսի ամերիկյան միսիոներական դպրոցում։ Հետագայում աշխատեց New York Herald Tribune-ում և դարձավ New York Press Club-ի նախագահը։ Աղբյուր

1891
Ամերիկայում Հայ առաքելական առաջին եկեղեցին

Մասաչուսեթս նահանգի Ուորչեսթեր քաղաքում կառուցվեց «Սուրբ Փրկիչ» եկեղեցին՝ ամերիկյան հողի վրա հառնած առաջին հայկական եկեղեցին։ Ամերիկայի թեմը 1898 թ. հիմնադրել է Մկրտիչ Ա Վանեցի (Խրիմյան Հայրիկ) կաթողիկոսը։ Աղբյուր

1894–1918
Մեծ ալիքը՝ Համիդյան ջարդերն ու Հայոց ցեղասպանությունը

Հայերի ներգաղթի առաջին խոշոր ալիքը պայմանավորված էր 1894–96 թթ. Համիդյան ջարդերով, 1909 թ. Ադանայի կոտորածով և 1915–18 թթ. Հայոց ցեղասպանությամբ։ 1899–1917 թթ. Միացյալ Նահանգներ է ժամանել 54 057 հայ։ Ամերիկացի միսիոներներն ու դիվանագետները, այդ թվում՝ ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուն, փաստագրեցին ոճրագործությունները և նպաստեցին լայնածավալ մարդասիրական օգնության կազմակերպմանը։ Աղբյուր

1915–1920
Ամերիկայի մարդասիրական արձագանքը

Հայերին և ասորիներին օժանդակության ամերիկյան կոմիտեն (ACASR) համախմբեց հասարակության հսկայածավալ աջակցությունը։ ԱՄՆ կառավարությունը Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը ճանաչեց 1920 թ. ապրիլի 23-ին, երբ պետքարտուղար Բեյնբրիջ Քոլբին Վաշինգտոնում Հայաստանի ներկայացուցչին հանձնեց համապատասխան նոտան։ Աղբյուր

1924
Ներգաղթի քվոտաները փակեցին դռները

1924 թ. Ներգաղթի մասին օրենքով սահմանվեցին ազգային ծագման վրա հիմնված քվոտաներ, որոնց համաձայն՝ փոքրաթիվ ազգությունների համար նախատեսվում էր տարեկան ընդամենը 100 մուտքի թույլտվություն։ Դա խիստ դժվարացրեց ցեղասպանության հետևանքով բաժանված հայկական ընտանիքների վերամիավորումը։ Քվոտաները պահպանվեցին մինչև 1965 թ. Ներգաղթի և քաղաքացիության մասին օրենքի ընդունումը։ Կարդալ ավելին · Աղբյուր

1968
Բացվեց Մոնթեբելլոյի ցեղասպանության հուշարձանը

Կալիֆոռնիայի Մոնթեբելլո քաղաքում գտնվող Հայոց ցեղասպանության նահատակների հուշարձանը բացվել է 1968 թ.՝ դառնալով Միացյալ Նահանգներում Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված վաղագույն հուշակոթողներից մեկը։ Աղբյուր

1988
Սպիտակի երկրաշարժը միավորեց սփյուռքը

1988 թ. Հայաստանի ավերիչ երկրաշարժը և Ղարաբաղյան շարժումը ամերիկահայ համայնքին համախմբեցին աննախադեպ մարդասիրական ջանքերի շուրջ։ Քըրք Քրքորյանի՝ 1989 թ. հիմնադրած «Լինսի» հիմնադրամը հետագայում բարեգործական նպատակներով հատկացրեց ավելի քան 1 մլրդ դոլար, այդ թվում՝ ավելի քան 200 մլն դոլար՝ Հայաստանում ճանապարհների, դպրոցների և բնակարանաշինության համար։ Աղբյուր

1991–1992
Հայաստանի անկախությունը և դիվանագիտական հարաբերությունները

Միացյալ Նահանգները Հայաստանի անկախությունը ճանաչեց 1991 թ. դեկտեմբերի 25-ին։ Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվեցին 1992 թ. հունվարի 7-ին։ ԱՄՆ դեսպանությունը Երևանում բացվեց 1992 թ. փետրվարին, իսկ Հայաստանի դեսպանությունը Վաշինգտոնում՝ 1992 թ. մարտին։ Աղբյուր

1992–2010
ԱՄՆ-ի գրեթե 2 մլրդ դոլարի օգնությունը

FREEDOM Support Act-ի և այլ ծրագրերի շրջանակում Միացյալ Նահանգները Հայաստանին տրամադրել է գրեթե 2 մլրդ դոլարի մարդասիրական և տեխնիկական աջակցություն՝ հետխորհրդային պետությունների շարքում մեկ շնչի հաշվով ամենաբարձր ցուցանիշով։ 2006 թ. Հայաստանը Միացյալ Նահանգների հետ ստորագրեց «Հազարամյակի մարտահրավեր» համաձայնագիրը։ Աղբյուր

2019 թ. հոկտեմբերի 29 և դեկտեմբերի 12
Կոնգրեսը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը

2019 թ. հոկտեմբերի 29-ին ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատը 405 կողմ, 11 դեմ ձայներով ընդունեց H.Res. 296 բանաձևը՝ ճանաչելով Հայոց ցեղասպանությունը։ 2019 թ. դեկտեմբերի 12-ին Սենատը միաձայն ընդունեց դրան ուղեկից S.Res. 150 բանաձևը, և ամերիկահայերի տասնամյակների հետևողական ջանքերից հետո ճանաչումը դարձավ Կոնգրեսի երկու պալատների պաշտոնական դիրքորոշումը։ Աղբյուր

2021 թ. ապրիլի 24
Նախագահ Բայդենը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրվա առթիվ իր հայտարարությամբ նախագահ Ջո Բայդենը դարձավ ԱՄՆ առաջին նախագահը, որը պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։ Նախորդ նախագահները ևս նշել էին ապրիլի 24-ը, իսկ նախագահ Ռեյգանը 1981 թվականին անդրադարձել էր ցեղասպանությանը, սակայն նրանցից ոչ մեկը պաշտոնական ճանաչում չէր հնչեցրել։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին ամերիկահայերը երկրի տարբեր քաղաքներում համախմբվում են՝ ոգեկոչելու զոհերի հիշատակը։ Աղբյուր · Աղբյուր

2025 թ. հունվարի 14
Ստորագրված ռազմավարական գործընկերության խարտիաներ

ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը Վաշինգտոնում ստորագրեցին Հայաստան-ԱՄՆ ռազմավարական գործընկերության կանոնադրությունը՝ երկկողմ հարաբերությունները բարձրացնելով ռազմավարական մակարդակի։ Կանոնադրությունն ընդգրկում է տնտեսության, առևտրի, տրանսպորտի, էներգետիկայի, պաշտպանության և անվտանգության, ժողովրդավարության, արդարադատության, միջանձնային շփումների ու մշակութային փոխանակումների ոլորտներում համագործակցությունը։ Աղբյուր

2025 թ. օգոստոսի 8
Սպիտակ տունը հյուրընկալում է Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաժողովը

Նախագահ Դոնալդ Թրամփը Սպիտակ տանն ընդունեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ Հայաստան-Ադրբեջան եռակողմ խաղաղության համաժողովի շրջանակում։ Հանդիպման արդյունքում ընդունվեց Համատեղ հռչակագիր, հայտարարվեց «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի ուղի» (TRIPP) կապակցվածության նախագծի մասին, ինչպես նաև նախաստորագրվեց Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագրի համաձայնեցված տեքստը։ Աղբյուր

2026 թ. փետրվար
Ավարտվեցին «123» միջուկային համաձայնագրի բանակցությունները, փոխնախագահն այցելեց Հայաստան

2026 թ. փետրվարի 9–10-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան կատարած այցի ընթացքում ստորագրվեց համատեղ հայտարարություն, որով ավարտվեցին միջուկային էներգիայի խաղաղ օգտագործման ոլորտում համագործակցության վերաբերյալ «123 համաձայնագրի» շուրջ բանակցությունները։ Այս այցը պատմության մեջ Հայաստան կատարված ամենաբարձր մակարդակի ամերիկյան այցն էր։ Աղբյուր

Աղբյուրներ