1618-ից մինչև այսօր
1618 թվականին Վիրջինիա հասած առաջին հայից մինչև 2025 թվականի Ռազմավարական գործընկերության խարտիան՝ ԱՄՆ–Հայաստան կապերը ձևավորած իրադարձությունները տարեթվերով։
ԱՄՆ–Հայաստան կապերի ժամանակագրություն
Ամերիկյան հողի վրա հայի առաջին քայլերից մինչև 2025 թ. Ռազմավարական գործընկերության խարտիա՝ ԱՄՆ–Հայաստան հարաբերություններն աճել ու ամրապնդվել են ներգաղթի ալիքների, մարդասիրական արձագանքի, դիվանագիտական ճանաչման և ընդհանուր ժողովրդավարական արժեքների շնորհիվ։
Հյուսիսային Ամերիկայում գրանցված առաջին հայը՝ իրանահայ ծխախոտագործ, բնակություն հաստատեց Վիրջինիայի Ջեյմսթաունում։ 1653–1654 թթ. Կոստանդնուպոլսից երկու հայ հրավիրվեցին գաղութ՝ շերամապահությամբ զբաղվելու, Նոր աշխարհ բերելով գյուղատնտեսական վաղ փորձառություն։ Աղբյուր
Խաչատուր Օսկանյանը Ամերիկա եկավ բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով՝ նախապես սովորելով Կոստանդնուպոլսի ամերիկյան միսիոներական դպրոցում։ Հետագայում աշխատեց New York Herald Tribune-ում և դարձավ New York Press Club-ի նախագահը։ Աղբյուր
Մասաչուսեթս նահանգի Ուորչեսթեր քաղաքում կառուցվեց «Սուրբ Փրկիչ» եկեղեցին՝ ամերիկյան հողի վրա հառնած առաջին հայկական եկեղեցին։ Ամերիկայի թեմը 1898 թ. հիմնադրել է Մկրտիչ Ա Վանեցի (Խրիմյան Հայրիկ) կաթողիկոսը։ Աղբյուր
Հայերի ներգաղթի առաջին խոշոր ալիքը պայմանավորված էր 1894–96 թթ. Համիդյան ջարդերով, 1909 թ. Ադանայի կոտորածով և 1915–18 թթ. Հայոց ցեղասպանությամբ։ 1899–1917 թթ. Միացյալ Նահանգներ է ժամանել 54 057 հայ։ Ամերիկացի միսիոներներն ու դիվանագետները, այդ թվում՝ ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուն, փաստագրեցին ոճրագործությունները և նպաստեցին լայնածավալ մարդասիրական օգնության կազմակերպմանը։ Աղբյուր
Հայերին և ասորիներին օժանդակության ամերիկյան կոմիտեն (ACASR) համախմբեց հասարակության հսկայածավալ աջակցությունը։ ԱՄՆ կառավարությունը Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը ճանաչեց 1920 թ. ապրիլի 23-ին, երբ պետքարտուղար Բեյնբրիջ Քոլբին Վաշինգտոնում Հայաստանի ներկայացուցչին հանձնեց համապատասխան նոտան։ Աղբյուր
1924 թ. Ներգաղթի մասին օրենքով սահմանվեցին ազգային ծագման վրա հիմնված քվոտաներ, որոնց համաձայն՝ փոքրաթիվ ազգությունների համար նախատեսվում էր տարեկան ընդամենը 100 մուտքի թույլտվություն։ Դա խիստ դժվարացրեց ցեղասպանության հետևանքով բաժանված հայկական ընտանիքների վերամիավորումը։ Քվոտաները պահպանվեցին մինչև 1965 թ. Ներգաղթի և քաղաքացիության մասին օրենքի ընդունումը։ Կարդալ ավելին · Աղբյուր
Կալիֆոռնիայի Մոնթեբելլո քաղաքում գտնվող Հայոց ցեղասպանության նահատակների հուշարձանը բացվել է 1968 թ.՝ դառնալով Միացյալ Նահանգներում Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված վաղագույն հուշակոթողներից մեկը։ Աղբյուր
1988 թ. Հայաստանի ավերիչ երկրաշարժը և Ղարաբաղյան շարժումը ամերիկահայ համայնքին համախմբեցին աննախադեպ մարդասիրական ջանքերի շուրջ։ Քըրք Քրքորյանի՝ 1989 թ. հիմնադրած «Լինսի» հիմնադրամը հետագայում բարեգործական նպատակներով հատկացրեց ավելի քան 1 մլրդ դոլար, այդ թվում՝ ավելի քան 200 մլն դոլար՝ Հայաստանում ճանապարհների, դպրոցների և բնակարանաշինության համար։ Աղբյուր
Միացյալ Նահանգները Հայաստանի անկախությունը ճանաչեց 1991 թ. դեկտեմբերի 25-ին։ Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվեցին 1992 թ. հունվարի 7-ին։ ԱՄՆ դեսպանությունը Երևանում բացվեց 1992 թ. փետրվարին, իսկ Հայաստանի դեսպանությունը Վաշինգտոնում՝ 1992 թ. մարտին։ Աղբյուր
FREEDOM Support Act-ի և այլ ծրագրերի շրջանակում Միացյալ Նահանգները Հայաստանին տրամադրել է գրեթե 2 մլրդ դոլարի մարդասիրական և տեխնիկական աջակցություն՝ հետխորհրդային պետությունների շարքում մեկ շնչի հաշվով ամենաբարձր ցուցանիշով։ 2006 թ. Հայաստանը Միացյալ Նահանգների հետ ստորագրեց «Հազարամյակի մարտահրավեր» համաձայնագիրը։ Աղբյուր
2019 թ. հոկտեմբերի 29-ին ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատը 405 կողմ, 11 դեմ ձայներով ընդունեց H.Res. 296 բանաձևը՝ ճանաչելով Հայոց ցեղասպանությունը։ 2019 թ. դեկտեմբերի 12-ին Սենատը միաձայն ընդունեց դրան ուղեկից S.Res. 150 բանաձևը, և ամերիկահայերի տասնամյակների հետևողական ջանքերից հետո ճանաչումը դարձավ Կոնգրեսի երկու պալատների պաշտոնական դիրքորոշումը։ Աղբյուր
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրվա առթիվ իր հայտարարությամբ նախագահ Ջո Բայդենը դարձավ ԱՄՆ առաջին նախագահը, որը պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։ Նախորդ նախագահները ևս նշել էին ապրիլի 24-ը, իսկ նախագահ Ռեյգանը 1981 թվականին անդրադարձել էր ցեղասպանությանը, սակայն նրանցից ոչ մեկը պաշտոնական ճանաչում չէր հնչեցրել։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին ամերիկահայերը երկրի տարբեր քաղաքներում համախմբվում են՝ ոգեկոչելու զոհերի հիշատակը։ Աղբյուր · Աղբյուր
ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը Վաշինգտոնում ստորագրեցին Հայաստան-ԱՄՆ ռազմավարական գործընկերության կանոնադրությունը՝ երկկողմ հարաբերությունները բարձրացնելով ռազմավարական մակարդակի։ Կանոնադրությունն ընդգրկում է տնտեսության, առևտրի, տրանսպորտի, էներգետիկայի, պաշտպանության և անվտանգության, ժողովրդավարության, արդարադատության, միջանձնային շփումների ու մշակութային փոխանակումների ոլորտներում համագործակցությունը։ Աղբյուր
Նախագահ Դոնալդ Թրամփը Սպիտակ տանն ընդունեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ Հայաստան-Ադրբեջան եռակողմ խաղաղության համաժողովի շրջանակում։ Հանդիպման արդյունքում ընդունվեց Համատեղ հռչակագիր, հայտարարվեց «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի ուղի» (TRIPP) կապակցվածության նախագծի մասին, ինչպես նաև նախաստորագրվեց Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագրի համաձայնեցված տեքստը։ Աղբյուր
2026 թ. փետրվարի 9–10-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան կատարած այցի ընթացքում ստորագրվեց համատեղ հայտարարություն, որով ավարտվեցին միջուկային էներգիայի խաղաղ օգտագործման ոլորտում համագործակցության վերաբերյալ «123 համաձայնագրի» շուրջ բանակցությունները։ Այս այցը պատմության մեջ Հայաստան կատարված ամենաբարձր մակարդակի ամերիկյան այցն էր։ Աղբյուր
Աղբյուրներ
- ԱՄՆ Պետդեպարտամենտ state.gov — ԱՄՆ-Հայաստան հարաբերություններ (2025 թ. հունվար)
- Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն mfa.am — ԱՄՆ-ի հետ երկկողմ հարաբերություններ
- Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանություն am.usembassy.gov — Քաղաքականություն և պատմություն
- Վիքիպեդիա — Ամերիկահայեր en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Americans
- Վիքիպեդիա — Հայաստան–ԱՄՆ հարաբերություններ en.wikipedia.org/wiki/Armenia–United_States_relations
- Վիքիպեդիա — Լոս Անջելեսի ամերիկահայերի պատմությունը en.wikipedia.org/wiki/History_of_Armenian_Americans_in_Los_Angeles
- Հայաստանի սփյուռքի գրասենյակ diaspora.gov.am — Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
- USC-ի թվային գրադարան digitallibrary.usc.edu — Հայկական ժողովրդական երաժշտություն և պար
- Smithsonian ամսագիր smithsonianmag.com — Հայկական պար
- Աշխարհը փոխած հայերը 100.greatarmenia.org